Skip Navigation Links12. Bölge Müdürlüğü Anasayfa > Haberler

TRABZON KANARYA OTU ENDEMİK TÜRÜNÜN YAYILIŞ ALANINDA YENİ KEŞİFLER

Haziran 06, 2018

“Trabzon kanarya otu” (Senecio trapezuntinus Boiss.) isimli bitki 143 yıl önce ilk kez 1875 yılında Boiss. tarafından Trabzon’dan tanımlanmıştır. Karadeniz Teknik Üniversitesinden akademisyenler ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne bağlı 12. Bölge Müdürlüğü/Trabzon Şube Müdürlüğü Tür Koruma Eylem planı çalışmaları sonucu yaklaşık 143 yıl sonra yeni yayılış alanları bulundu.Türkiye'ye özgü endemik türler arasında yer alan  “Trabzon kanaryaotu” adlı bitkinin mevcut yaşam alanındaki durumu ve sayısı ile Trabzon ve Gümüşhane illerinde benzer habitat ve vejetasyondaki alanlar araştırılmak suretiyle yeni yayılış alanları tespit edildi.


Asteraceae(Compositae) familyasına ait olan SenecioL. cinsinden dünya genelinde bu gün yaklaşık olarak ± 1500 tür bilinmektedir.Türkiye florasında bu cins 52 takson ile (43 tür, 3 alt tür ve 6 variyete)temsil edilmekte olup bu taksonlardan 21 tanesi endemiktir. Bu endemik türlerden biri olan Senecio trapezuntinus Boiss. lokal endemik olup dar bir yayılış alanı bilinmektedir. Bu tür ilk kez 1875 yılında Boiss. tarafından tanımlanmıştır ve bu tarihten sonra farklı bir lokaliteden tespit edilememiştir. Endemik olan Seneciotrapezuntinus türü 2007 yılına kadar sadece Trabzon Esentepe (Maşatlıkmevkii) mahallesindeki varlığı ile bilinmekteydi 2007 yılında bu türün Trabzon Çaykara Taşkıran Köyü civarında da yayılış gösterdiği tespit edilmiştir ve bu türün uçucu yağ bileşenleri çalışılmıştır (Akpınar vd., 2007). Bu sebepledir ki Senecio trapezuntinus türü IUCN kriterlerine göre CR (CriticallyEndangered) tehlike altında olan ve yok olma riski olan kategoride değerlendirilmektedir.


Bitki düşük rakımlı habitatlarda (40m-200mrakımlı) 96 cmboya ulaşabilmektedir. Yüksek rakımlı lokaliteler tespit edilen örnekler 50 cm ile 85 cm arasında değişmektedir.Bitki çok yıllık olup dik ve tüysüz bir gövdeye sahiptir. Gövdenin alt kısmında yer alan (bazal) yapraklar saplıdır ve alt kısmında küçük bir çıkıntıya sahiptir, yaprak ayası 5cm-12cm genişliğinde, kalpsi ya da yumurtamsı şekilde olup kenarları dilimli ve belirgin şekilde dişlidir. Gövdenin üst kısmında yer alan genç yapraklar sapsız olup yaprak tabanı bitkinin gövdesini sarmaktadır. Çiçek kurulu 3-4 cm genişliğinde başçık (Kapitulum) şeklinde olup ışınsal simetrilidir. Taç yapraklar açık sarı renkte olup uç kısımların küçük girintilere sahiptir. Çanak yaprak yeşil renkte olup, ince, uzun ve 2-4 mm dir. Aken tipi meyveye sahiptir olgunlaşmamış akenler kısa ve tüylüdür, tohumun (aken)üst kısmındaki tüy demeti (pappus) beyaz renktedir.


Bu sebeplerden ötürü T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Trabzon Şube Müdürlüğü bünyesinde “Trabzon Kanaryaotu (Senecio trapezuntinus) türünün Trabzon ve Gümüşhane İlleri sınırlarında yaşayan popülasyonlarının ve yaşam alanlarının korunmasına yönelik tür koruma eylem planı hazırlanması projesi kapsamında Trabzon ve Gümüşhane illerinde türün yayılış gösterebileceği uygun habitatlar araştırıldı ve araştırılmaya devam edilmektedir. Proje kapsamından bitkinin vejetasyon durumu göz önünde bulundurularak Mart ayından itibaren arazi çalışmaları yapıldı ve türün sınırlı yayılış alanı genişletildi ve yeni lokaliteler eklendi ve türe ait popülasyon sayımları yapıldı. Yapılan arazi çalışmaları sonucunda Trabzon ilinde Boztepe Esentepe mahallesinde yayılış alanın sınırları belirlendi.


Tür bu alanda 41m ile 200m rakım arasında sarp kayalık ve çalılık dik yamaçlarda yoğun ve geniş bir alanda yayılış gösterdiği tespit edildi (12 farklı istasyon).Ayrıca Trabzon Çaykara ilçesi Taşkıran köyünde (470-480 m rakımda),Dernekpazarı ve Çaykara ilçeleri arasında yer alan Akdoğan (Hopşara) köyünde(590 m rakım), Düzköy ilçesi Yenimahalle Çal köyü arasında (3 istasyonda, 650 mile 710 m rakım), Vakfıkebir ilçesi, Şenocak köyü dere mahallesinde fındıklık alanda çok geniş bir alanda (116m-140m rakım),  Çaykara İlçesi Uzun tarla mevkiinde 5 istasyonda (945m. -1081m. rakım), Düzköy ve Akçaabat ilçeleri arasında yer alan Gökçeler köyü yaylasında (1360m ve 1400m rakım) ve Serda yaylasında (1520m rakım) olmak üzere yeni lokaliteler tespit edildi.

 

Eş zamanlı olarak Gümüşhane ilinde yürütülen arazi çalışmalarında Kürtün ilçesi sınırlarında yer alan Taşlıca köyü, Elceğiz Köyü, Günyüzü Köyü ve Üçtaş Köylerinde türe ait popülasyonlar tespit edilmiştir. Buna karşın proje kapsamında halen arazi çalışmaları devam etmektedir.


Prof. Dr. Turan ÖZDEMİR, Trabzon Şube Müdürü Akif ÜMÜZER, 12. Bölge Müdürlüğü Doğa Koruma ve Sulak Alanlar Şube Müdürü M. Kemal YAZAR ve teknik ekiple arazi çalışması.